Inleiding
De Nederlandse samenleving kent steeds meer gezinsvormen waarin kinderen door drie of vier opvoeders worden grootgebracht. Het huidige recht beperkt juridisch ouderschap echter tot maximaal twee personen. Hierdoor ontstaat voor meeroudergezinnen onzekerheid en ongelijkheid: sommige ouders zijn wel opvoeder, maar niet juridisch ouder. Dit wetsvoorstel beoogt dat probleem op te lossen door juridisch meerouderschap en meeroudergezag mogelijk te maken voor maximaal vier ouders die voorafgaand aan de conceptie bewust kiezen voor gezamenlijk ouderschap (intentioneel meerouderschap).
Het belang van het kind staat centraal: stabiliteit, duidelijkheid en een juridische erkenning die aansluit bij de feitelijke opvoedsituatie.
Problemen in huidig recht
Meeroudergezinnen lopen tegen meerdere obstakels aan, doordat slechts twee personen juridisch ouder kunnen zijn:
Juridische problemen
- Niet alle ouders mogen medische beslissingen nemen of schoolinformatie ontvangen.
- Bij scheiding, overlijden en erfeniskwesties ontstaan ingewikkelde situaties, omdat niet-juridische ouders geen formele rechten hebben.
- Minderjarige kinderen kunnen geen aanspraak maken op erfrecht of nationaliteit van niet-juridische ouders.
Maatschappelijke en sociale problemen
- Meeroudergezinnen ervaren discriminatie en onbegrip.
- Instanties zoals scholen en zorgverleners zijn vaak niet ingericht op meer dan twee ouders.
- Scheidingen binnen meeroudergezinnen leiden sneller tot conflicten door ontbreken van kaders.
Financiële problemen
- Slechts twee ouders kunnen financieel verantwoordelijk worden gehouden.
- Erfrechtelijke ongelijkheid bij overlijden van niet-juridische ouders.
MvT Consultatieversie
Hoofdlijnen van het wetsvoorstel
1. Juridisch meerouderschap voor maximaal vier ouders
Het wetsvoorstel maakt het mogelijk dat maximaal vier personen juridisch ouder worden van een kind. Dit kan alleen als de ouders voorafgaand aan de conceptie samen een gerechtelijk verzoek indienen.
Voorwaarden:
- Maximaal twee huishoudens (“één meeroudergezin bestaat uit maximaal vier personen in twee huizen”).
- Bewuste keuze vóór conceptie.
- Alle betrokken volwassenen stemmen in.
- Geboortemoeder is nog niet zwanger op moment van de zitting.
- Er moet een biologische band of de geboortemoeder aanwezig zijn in beide huishoudens.
MvT Consultatieversie
2. Rechterlijke toetsing en meerouderschapsovereenkomst
De ouders moeten een meerouderschapsovereenkomst opstellen die door de rechter wordt getoetst. Deze bevat onder andere:
- Verdeling van zorg- en opvoedtaken
- Financiële afspraken
- Hoofdverblijfplaats van het kind
- Toekomstige geschillen en wijzigingsmomenten
- Informatievoorziening over ontstaansgeschiedenis
- Keuze van geslachtsnaam (maximaal twee naamdelen)
MvT Consultatieversie
De rechter controleert:
- of de overeenkomst vrijwillig tot stand is gekomen,
- of er geen vreemdelingenrechtelijk misbruik wordt gemaakt,
- of het belang van het kind niet in gevaar komt.
De toekenning geldt voor één zwangerschap en maximaal drie jaar.
3. Gezamenlijk ouderlijk gezag automatisch
Wanneer meerouderschap wordt toegekend, krijgen alle ouders automatisch gezamenlijk gezag.
Dit geeft hen allemaal:
- beslissingsbevoegdheid in medische en schoolzaken,
- verantwoordelijkheid voor verzorging en opvoeding,
- onderhoudsplicht.
MvT Consultatieversie
Er worden procedures toegevoegd voor:
- wijziging van gezag bij conflicten,
- beëindiging van gezag van één of meerdere ouders,
- terugkeer naar gezamenlijk gezag.
Erfrechtelijke gevolgen
Het wetsvoorstel past ook het erfrecht aan:
- Kinderen met exact dezelfde juridische ouders gelden als volle broers of zussen.
- Kinderen met slechts één gemeenschappelijke ouder gelden als halfbroers/-zussen.
- Om oneerlijke uitkomsten te voorkomen wordt geregeld dat ouders in meeroudergezinnen maximaal de helft van de nalatenschap erven wanneer er ook broers/zussen zijn.
MvT Consultatieversie
Internationaal privaatrecht
Omdat andere landen vrijwel nooit meerouderschap erkennen, bepaalt het wetsvoorstel:
- Toepassing van Nederlands recht op verzoeken om meerouderschap bij de Nederlandse rechter.
- Buitenlandse meerouderschapsbeslissingen kunnen in Nederland worden erkend via bestaande erkenningsregels.
MvT Consultatieversie
Uitvoering en kosten
Het wetsvoorstel heeft aanzienlijke uitvoeringsgevolgen:
Eenmalige kosten
- Aanpassing Basisregistratie Personen
- ICT-aanpassingen
- Opzetten van een register over ontstaansgeschiedenis
→ €11–50 miljoen
Structurele kosten
- Uitbreiding verlofregelingen
- Burgerzaken en jeugdzorg
→ €5–6 miljoen per jaar
MvT Consultatieversie
Voor gemeenten (met name grote gemeenten) worden extra lasten verwacht.
Geen overgangsrecht
Het wetsvoorstel geldt niet voor bestaande meeroudergezinnen.
Alleen nieuwe intentionele meeroudergezinnen komen in aanmerking.
Motivatie:
- uitvoerbaarheid,
- juridische helderheid,
- vermijden van hoge kosten.
MvT Consultatieversie
Verhouding tot internationaal en Europees recht
Het voorstel sluit aan op:
- Internationaal Verdrag inzake de Rechten van het Kind (IVRK) – belang van het kind centraal.
- EVRM (art. 8) – bescherming van gezinsleven.
- EU-Handvest (art. 24) – recht van het kind op bescherming en zorg.
Volgens RSJ en Staatscommissie past wettelijke erkenning van meerouderschap binnen deze kaders en versterkt het de rechtspositie van kinderen.
MvT Consultatieversie
Conclusie
Het wetsvoorstel vormt een omvangrijke, zorgvuldige poging om het burgerlijk recht te moderniseren en gelijke juridische zekerheid te bieden aan meeroudergezinnen. Door juridisch meerouderschap voor maximaal vier personen mogelijk te maken — onder strikte voorwaarden en rechterlijke toetsing — wordt de feitelijke opvoedsituatie beter weerspiegeld in het recht.
Het belang van het kind, stabiliteit, en duidelijke afspraken staan centraal.
Via deze link kunt u de stukken van de consultatie raadplegen: https://www.internetconsultatie.nl/meerouderschap/b1
Wat staat er expliciet níet in het voorstel?
Het wetsvoorstel zegt niets over:
- Inkomstenbelasting
- Kindgebonden budget
- Kinderbijslag of toeslagen
- Aftrekposten
- Ouderschapsverlofregelingen in fiscale zin
- Erfbelasting of schenkbelasting
- Fiscale partnerschappen bij drie of vier ouders
Er komt nergens een fiscale paragraaf of verwijzing naar de Belastingdienst.
Ook wordt niet gesproken over de vraag hoe belastingstelsels e.d. moeten omgaan met gezinnen met drie of vier juridische ouders.
