Steeds meer mensen houden langdurige klachten na een COVID-19 infectie, ook wanneer de oorspronkelijke ziekte mild verliep. Deze aanhoudende symptomen – samengebracht onder de noemer PASC (Post-Acute Sequelae of COVID-19), ook wel long COVID – omvatten vaak cognitieve problemen zoals concentratieverlies, geheugenstoornissen en mentale vermoeidheid. Een recent onderzoek van Ran en collega’s, gepubliceerd in september 2025, werpt nieuw licht op hoe het brein van deze patiënten functioneert tijdens de herstelperiode.
Hoe werd het onderzocht?
De onderzoekers maakten gebruik van fNIRS (functionele nabij-infraroodspectroscopie), een veilige en niet-invasieve techniek die veranderingen in zuurstofrijk en zuurstofarm bloed in de hersenen meet. Hiermee kan hersenactiviteit tijdens een bepaalde taak worden gevolgd. In dit onderzoek voerden PASC-patiënten een N-back werkgeheugentaak uit – een bekende cognitieve test waarbij deelnemers voortdurend informatie moeten bijhouden en vergelijken.
Door de resultaten te analyseren met een gemengd-effectenmodel kon het team precies bepalen welke hersengebieden anders functioneerden dan bij gezonde personen.
Belangrijkste bevindingen
1. Verlaagde activiteit in de pariëtaalkwab
Een van de meest opvallende resultaten was een abnormaal lage activatie van de pariëtaalkwab bij PASC-patiënten (β = −0.21). Dit hersengebied speelt een cruciale rol in werkgeheugen en aandacht, functies die vaak verstoord raken bij long COVID. De verminderde activiteit kan bijdragen aan concentratieproblemen en mentale traagheid die veel patiënten melden.
2. Verhoogde activiteit in de occipitaalkwab
Tegelijkertijd vertoonden patiënten een abnormaal hoge activatie in de occipitaalkwab (β = 0.40), het gebied achter in het brein dat primair verantwoordelijk is voor visuele verwerking. Dit lijkt erop te wijzen dat PASC-patiënten visuele gebieden extra inzetten als compensatie wanneer hogere cognitieve functies tekortschieten. Het brein schakelt als het ware over op andere strategieën om de taak toch uit te voeren.
3. Verminderde hersenconnectiviteit
Een andere belangrijke bevinding was de sterk verminderde connectiviteit tussen frontale, pariëtale en occipitale hersennetwerken – vooral de fronto-pariëtale en fronto-occipitale verbindingen. Deze netwerken vormen normaal gesproken de kern van efficiënt cognitief functioneren. Verminderde verbindingen kunnen leiden tot grotere inspanning, tragere verwerking en sneller optreden van mentale vermoeidheid.
Wat betekent dit voor PASC-patiënten?
De resultaten tonen aan dat cognitieve beperkingen bij long COVID niet alleen subjectieve ervaringen zijn, maar gepaard gaan met objectief meetbare veranderingen in hersenactiviteit. Het brein van PASC-patiënten werkt aantoonbaar anders:
- het fronto-pariëtale netwerk functioneert minder efficiënt,
- het visuele systeem neemt extra taken over als compensatie,
- en het totale zuurstofgebruik in de hersenen wordt aangepast om de verminderde capaciteit op te vangen.
Deze compensatiemechanismen verklaren waarom sommige patiënten taken nog wel kunnen uitvoeren, maar dit als bijzonder vermoeiend ervaren.
Het onderzoek vormt daarmee een belangrijke stap richting beter begrip van PASC en mogelijk toekomstige behandelstrategieën.
Link naar het oorspronkelijke artikel:
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/jbio.202500206
Nader toegelicht
PASC (Post-Acute Sequelae of COVID-19)
Verzamelnaam voor langdurige klachten die langer dan 3 maanden aanhouden na een COVID-19 infectie. Vaak aangeduid als long COVID.
fNIRS (functionele nabij-infraroodspectroscopie)
Een techniek die via infraroodlicht de zuurstofverdeling in hersenweefsel meet en zo hersenactiviteit in real time zichtbaar maakt.
N-back taak
Een test waarbij deelnemers moeten aangeven of een huidige stimulus overeenkomt met één of meerdere stimuli eerder. Meet werkgeheugen en aandacht.
Pariëtaalkwab
Hersengebied betrokken bij aandacht, ruimtelijk inzicht en werkgeheugen.
Occipitaalkwab
Het achterste deel van de hersenen, verantwoordelijk voor visuele verwerking.
Fronto-pariëtaal netwerk
Een belangrijk cognitief netwerk dat betrokken is bij hoger-orde functies zoals plannen, aandacht en geheugen.
Hersenconnectiviteit
De mate waarin hersengebieden functioneel samenwerken; cruciaal voor efficiënte informatieverwerking.
