De COVID-19-pandemie staat vooral bekend om de schade die het virus aanricht in de longen en het immuunsysteem. Maar steeds duidelijker wordt dat SARS-CoV-2 ook aanzienlijke gevolgen heeft voor het bewegingsapparaat: botten, spieren, kraakbeen en bindweefsel. Een recente uitgebreide review door Patel et al. (2025) brengt voor het eerst systematisch in kaart hoe belangrijke musculoskeletale biomarkers worden ontregeld tijdens en na een COVID-19-infectie. Deze biomarkers geven inzicht in de toestand van botopbouw, spierafbraak, ontstekingsprocessen en kraakbeenslijtage.
Uit het onderzoek blijkt dat COVID-19 een cascade aan processen op gang brengt die kunnen leiden tot snelle botafbraak, kraakbeendegeneratie, spierverlies en langdurige pijn- en vermoeidheidsklachten. Deze bevindingen helpen verklaren waarom veel mensen — óók na milde infecties — langdurig last houden van spierpijn, verminderde belastbaarheid, gewrichtsklachten en zelfs osteoporotische veranderingen.
Kraakbeen onder druk: COMP en hyaluronzuur
Twee belangrijke markers van kraakbeenkwaliteit, COMP en hyaluronzuur (HA), worden sterk beïnvloed door COVID-19.
COMP, een eiwit dat duidt op kraakbeenslijtage, blijkt opvallend genoeg verlaagd bij mensen met een ernstiger verloop van COVID-19. Dat wijst op verstoring van kraakbeenstofwisseling: het kraakbeen raakt beschadigd, maar produceert minder COMP dan normaal zou worden verwacht. Dat patroon wordt ook gezien bij snel degenererende gewrichtsaandoeningen.
HA, essentieel voor gewrichtssmering, stijgt juist sterk bij COVID-19. Vooral fragmenten van laagmoleculair HA — die ontstekingen kunnen aanjagen — blijken in grote hoeveelheden aanwezig in het bloed van ernstig zieke patiënten. Dit kan langdurige gewrichtspijn en post-COVID-artritis verklaren.
Botverval door ontregeling van PINP, ALP en osteocalcine
Botweefsel is constant in beweging: nieuw bot wordt opgebouwd terwijl oud bot wordt afgebroken. COVID-19 zet dat evenwicht ernstig onder druk.
Osteocalcine, een marker voor botvorming, daalt bij COVID-19-patiënten. Dit wijst op remming van osteoblasten — de cellen die bot opbouwen — waardoor botzwakte kan ontstaan.
PINP en ALP, beide betrokken bij botvorming en collageenaanmaak, stijgen juist. Deze verhogingen duiden op ontregelde botremodellering en mogelijk versnelde afbraakprocessen. Dat sluit aan bij klinische observaties: veel patiënten verliezen in korte tijd botmassa tijdens en na COVID-19, soms oplopend tot 8% binnen enkele maanden.
Samen laten deze biomarkers zien dat COVID-19 botopbouw remt en tegelijkertijd de afbraak stimuleert — een recept voor osteoporose, fracturen en trager herstel.
Ontstekings- en afbraakenzymen: MMP-3, MMP-9 en osteopontine
Bij ernstige COVID-19 treden sterke immuunreacties op, waarbij enzymen vrijkomen die normaal betrokken zijn bij wondgenezing en weefselreparatie.
MMP-3 en MMP-9, enzymen die weefsel en kraakbeen afbreken, zijn sterk verhoogd tijdens COVID-19. MMP-9 blijft bij veel mensen zelfs weken tot maanden na infectie te hoog. Dat kan bijdragen aan langdurige pijn, spierzwakte en gewrichtsschade.
Osteopontine, betrokken bij botafbraak en ontsteking, blijkt een van de sterkste voorspellers van ernstige COVID-19. Hoge waarden leiden tot meer weefseldegradatie en kunnen het risico verhogen op langdurige musculoskeletale klachten.
Spierafbraak: myostatine, IGF-1, follistatine en creatinekinase
COVID-19 veroorzaakt in korte tijd aanzienlijk spierverlies, zelfs bij mensen die voorheen gezond waren.
Myostatine, een remmer van spiergroei, wordt verhoogd gevonden na COVID-19. Een hogere concentratie hangt samen met langdurige vermoeidheid en een slechtere revalidatie.
IGF-1, een groeifactor die spiereiwitopbouw stimuleert, daalt juist bij ernstige COVID-19. Hierdoor herstelt spierweefsel minder goed.
Follistatine, een natuurlijke tegenhanger van myostatine, is bij acute COVID-19 verhoogd. Dat lijkt gunstig, maar hoge follistatinewaarden worden ook in verband gebracht met grotere ziekte-ernst en sterfte, vooral in de acute fase.
Creatinekinase (CK) tenslotte stijgt wanneer spieren beschadigd raken. Bij COVID-19 stijgt CK vaak sterk, vooral bij ernstiger ziekte. In extreme gevallen treedt zelfs rhabdomyolyse op, een acute vorm van ernstige spierschade.
Samen laten deze biomarkers zien dat COVID-19 zowel spierafbraak versnelt als spieropbouw remt — een dubbele klap die langdurige zwakte en vermoeidheid verklaart.
Waarom deze inzichten belangrijk zijn
De analyse van Patel en collega’s maakt duidelijk dat musculoskeletale problemen bij COVID-19 geen toevalstreffers zijn, maar het gevolg van diepgaande verstoringen in:
- botopbouw en botmetabolisme
- kraakbeenonderhoud
- spierherstel
- immuunregulatie
- inflammatie
Biomarkers kunnen in de toekomst een cruciale rol gaan spelen bij:
- vroegtijdige detectie van post-COVID-bot- en spierproblemen
- monitoring van herstel
- gepersonaliseerde behandeling, bijvoorbeeld gericht op botopbouw of spierherstel
- preventie van langdurige post-COVID-klachten
Ook benadrukt het artikel dat vaccinatie indirect beschermt tegen musculoskeletale complicaties, door het risico op ernstige ziekte en long COVID te verlagen.
Dit overzicht onderstreept de noodzaak om musculoskeletale gezondheid als vast onderdeel op te nemen in de follow-up van COVID-19-patiënten — zowel in de acute fase als tijdens langdurig herstel.
Link naar het oorspronkelijke artikel
https://mdpi.com/1422-0067/26/17/8569
Nader toegelicht
Biomarkers – Meetbare stoffen in het bloed die informatie geven over processen zoals botafbraak, ontsteking of spieropbouw.
COMP – Eiwit uit kraakbeen; verhoogd bij slijtage, verlaagd bij verstoring van kraakbeenstofwisseling.
Hyaluronzuur (HA) – Stof die gewrichten smeert; lage of gefragmenteerde waarden duiden op ontsteking en schade.
Osteocalcine – Marker van botopbouw door osteoblasten.
PINP – Marker voor collageenaanmaak; verhoogd bij actieve weefselremodellering.
ALP – Enzym dat betrokken is bij botmineralisatie; verhoogd bij ontsteking en botafbraak.
MMP-3/MMP-9 – Enzymen die weefsel afbreken; vaak verhoogd bij ontsteking en kraakbeenschade.
Osteopontine – Ontstekings- en botmetabolismemarker; voorspeller van ernstige COVID-19.
Myostatine – Eiwit dat spiergroei remt; verhoogd bij spierafbraak.
IGF-1 – Groeifactor die spieropbouw stimuleert; daalt bij ernstige ziekte.
Follistatine – Remt myostatine, maar kan verhoogd zijn bij ernstige ontsteking.
Creatinekinase (CK) – Enzym dat vrijkomt bij spierschade.
