Recent onderzoek gepubliceerd in Journal of NeuroVirology werpt nieuw licht op een belangrijk, maar vaak onderbelicht aspect van COVID-19: de wisselwerking tussen bloedvatgezondheid en cognitieve functie na herstel. Hoewel longklachten en vermoeidheid veel aandacht krijgen, blijkt uit deze studie dat subtiele veranderingen in de bloedvaten – met name in de halsslagaders – mogelijk bijdragen aan aanhoudende cognitieve problemen.
De studie onderzocht 83 volwassenen tussen de 30 en 65 jaar die 6 tot 12 maanden eerder COVID-19 hadden doorgemaakt. De deelnemers werden ingedeeld in drie groepen op basis van de ernst van hun ziekte:
- Mild: geen ziekenhuisopname, geen extra zuurstof
- Matig: ziekenhuisopname met conventionele zuurstof
- Ernstig: ziekenhuisopname met geavanceerde zuurstofondersteuning
Om de hersenfunctie te meten werd de Montreal Cognitive Assessment (MoCA) gebruikt, een veelgebruikte test voor het opsporen van milde cognitieve stoornissen. Tegelijkertijd werden meerdere bloedvatparameters gemeten, zoals de dikte van de vaatwand (intima-media-dikte), de stijfheid van de halsslagader en de bloedstroomreactie op zuurstoftekort – een belangrijke maat voor de gezondheid van de hersenvaten.
Belangrijkste bevindingen
Patiënten die ernstig ziek waren geweest, bleken de hoogste carotis-stijfheid te hebben en de slechtste cerebrovasculaire reactiviteit. Deze afwijkingen wijzen op een verminderde flexibiliteit van de bloedvaten, wat kan leiden tot een minder effectieve doorbloeding van de hersenen.
Hoewel de gemiddelde MoCA-scores tussen de groepen niet sterk verschilden, bleek dat 23–40% mild cognitieve problemen had – een opvallend hoog percentage voor een relatief jonge, werkende populatie.
Daarnaast kwamen twee belangrijke verbanden naar voren:
- In de mild getroffen groep hing een hogere stijfheid van de halsslagader samen met lagere cognitieve scores.
- In de ernstig getroffen groep bleek een hogere gemiddelde bloedstroomsnelheid in de hersenen juist samen te hangen met betere cognitieve prestaties.
Deze bevindingen suggereren dat COVID-19 – zelfs in milde vorm – blijvende effecten kan hebben op de bloedvaten, wat vervolgens subtiel de hersenfunctie beïnvloedt. De auteurs benadrukken dat deze veranderingen waarschijnlijk het gevolg zijn van de infectie zelf, en niet van vooraf bestaande gezondheidsproblemen.
Waarom dit belangrijk is
Dit onderzoek onderstreept de noodzaak om niet alleen te kijken naar symptomen van long COVID zoals vermoeidheid en concentratieproblemen, maar ook naar onderliggende fysieke processen zoals vaatstijfheid en cerebrovasculaire reactiviteit. Carotis-stijfheid blijkt een belangrijke indicator te zijn voor wie mogelijk risico loopt op langdurige cognitieve klachten.
Vroege screening op vaatveranderingen bij herstelde COVID-19-patiënten – bijvoorbeeld via echografie – zou kunnen helpen om mensen met een verhoogd risico sneller te ondersteunen.
Link naar het oorspronkelijke artikel:
https://link.springer.com/article/10.1007/s13365-025-01276-5
Nader toegelicht
Endotheel / Endotheelbeschadiging
Het endotheel is de binnenbekleding van alle bloedvaten. COVID-19 staat bekend als een ziekte die dit endotheel kan beschadigen, waardoor ontsteking en stijfheid in de vaten ontstaan.
Carotis-intima-media-dikte (IMT)
Dit is een meting van de dikte van de halsslagaderwand. Een toename kan wijzen op beginnende aderverkalking of ontsteking.
β-stijfheidsindex (beta-index)
Een maat voor de stijfheid van de slagader. Hoe hoger deze waarde, hoe minder elastisch het bloedvat.
Cerebrovasculaire reactiviteit / Breath-Holding Index (BHI)
Geeft aan hoe goed de hersenvaten reageren op veranderingen in zuurstof en kooldioxide. Een lagere waarde betekent minder aanpassingsvermogen en mogelijk slechtere doorbloeding.
MoCA-test
De Montreal Cognitive Assessment is een screeningstest voor cognitieve problemen, gericht op o.a. geheugen, aandacht, taal en ruimtelijk inzicht.
