Vermoeidheid is het meest gemelde symptoom van long COVID. Omdat die aanhoudende uitputting en klachten na inspanning óók kenmerkend zijn voor myalgische encefalomyelitis/chronisch vermoeidheidssyndroom (ME/CVS), leeft al jaren de vraag: hoe vaak “is” long COVID eigenlijk ME/CVS? In een Braziliaanse studie van Kouyoumdjian en collega’s (Cureus, 20 augustus 2025) werd dat onderzocht met een strikte set diagnostische criteria (de International Consensus Criteria, ICC). cureus.com+1
Wat onderzochten de onderzoekers?
De onderzoekers vergeleken drie groepen volwassenen:
- Controles zonder gedocumenteerde SARS-CoV-2-infectie (n=37)
- LC-no: wél doorgemaakte infectie, maar geen langdurige klachten (n=16)
- LC-yes: doorgemaakte infectie én wel aanhoudende/nieuwe klachten ≥6 maanden na infectie (n=16) PMC
Daarna beoordeelden ze met een gestructureerde vragenlijst of deelnemers voldeden aan de ICC-criteria voor ME/CVS. Een kernpunt daarbij is post-exertionele malaise (PEM): het duidelijk verslechteren van klachten na (vaak geringe) fysieke of mentale inspanning. PMC
De belangrijkste uitkomst: PEM bijna universeel bij long COVID met klachten
Een opvallend resultaat: alle mensen in de LC-yes groep rapporteerden PEM (16/16, 100%). In de LC-no groep was dat 25% en bij controles ongeveer 30%. PMC
Ook andere klachten kwamen veel vaker voor bij LC-yes dan bij LC-no en controles, waaronder:
- neurosensorische/perceptuele of motorische verstoringen (100% in LC-yes)
- cognitieve problemen (“brain fog”) (93,7% in LC-yes)
- slaapstoornissen (75% in LC-yes)
- pijn (68,7% in LC-yes)
- thermoregulatieproblemen (62,5% in LC-yes) PMC
Met andere woorden: bij long COVID mét klachten zag men een breed patroon van symptomen dat sterk doet denken aan ME/CVS-profielen.
Maar: ME/CVS-diagnose gold slechts voor een minderheid
Ondanks die overlap voldeed slechts 18,8% (3/16) van de LC-yes groep aan de volledige ICC-diagnose ME/CVS. In de LC-no groep was dat 6,7% (1/16) en bij controles 10,8% (4/37). De verschillen tussen de groepen waren niet statistisch significant. PubMed+1
Dit is precies de nuance die de auteurs benadrukken: veel long-COVID-klachten overlappen met ME/CVS, maar niet iedereen met long COVID voldoet aan de (strenge) diagnostische drempel voor ME/CVS. PubMed+1
Wie liep meer risico op long COVID?
De studie vond een verband tussen de symptoombelasting tijdens de acute infectie en het later hebben van long COVID: mensen met meer dan zes acute symptomen hadden ongeveer een twee keer zo hoge kans op LC (vergeleken met mensen met minder symptomen). PMC
Interpretatie: één spectrum, of toch (deels) verschillende aandoeningen?
Deze resultaten passen bij een groeiend idee: long COVID is waarschijnlijk geen enkelvoudige ziekte, maar een paraplu met subgroepen. Een deel kan in het ME/CVS-spectrum vallen (zeker bij duidelijke PEM en multisysteemklachten), terwijl anderen vooral andere mechanismen kunnen hebben (bijv. autonoom disfunctioneren, aanhoudende ontsteking, slaap- of stressfysiologie, cardiovasculaire beperkingen, etc.). De studie zelf kan dat mechanistisch niet uit elkaar trekken, maar laat wél zien dat diagnostiek cruciaal is: “PEM aanwezig” is niet hetzelfde als “ME/CVS volgens ICC”. PMC
Sterke punten en beperkingen
Sterk
- Gebruik van ICC-criteria, die breder kijken dan alleen “vermoeidheid” en daardoor een striktere ME/CVS-afbakening geven. PMC
- Gestructureerde interviews door dezelfde onderzoeker (minder variatie in afname). PMC
Beperkingen
- Kleine groepen (slechts 16 personen in LC-yes), waardoor subtiele verschillen snel “niet significant” blijven. PMC
- Diagnoses zijn gebaseerd op vragenlijsten/klinische criteria (er is nog geen harde biomarker voor ME/CVS). PMC
- De studie zegt weinig over oorzaken (mechanismen) of welke behandeling bij welke subgroep past.
Wat betekent dit voor patiënten en zorg?
Praktisch gezien onderstreept dit onderzoek twee dingen:
- PEM verdient standaard aandacht in long-COVID-zorg: het is niet “gewone moeheid”, maar een patroon van terugslag na inspanning.
- Differentieer: sommige mensen met long COVID voldoen aan ME/CVS-criteria en hebben baat bij een aanpak die PEM en energiemanagement centraal zet; anderen hebben mogelijk een ander dominant probleem (bijv. slaap, orthostatische intolerantie, ademregulatie), en dus een andere behandelingstraject.
Link naar het oorspronkelijke artikel
https://www.cureus.com/articles/396270-exploration-of-intersections-and-divergences-of-long-covid-and-chronic-fatigue-syndrome#!/ cureus.com
Nader toegelicht
- Long COVID (LC / post-COVID-19 condition): aanhoudende of nieuwe klachten die maanden na een SARS-CoV-2-infectie blijven bestaan, zonder andere duidelijke verklaring. PMC
- ME/CVS (myalgische encefalomyelitis/chronisch vermoeidheidssyndroom): aandoening met o.a. PEM, ernstige uitputting, slaap- en cognitieve problemen en vaak autonome/immuun-gerelateerde klachten; diagnose gebeurt met klinische criteria. PMC
- ICC (International Consensus Criteria): set criteria (2011) om ME/CVS te diagnosticeren op basis van meerdere domeinen (neurologisch, immuun/gastro-intestinaal, energieproductie/transport) waarbij PEM verplicht is. PMC
- PEM (post-exertionele malaise): verergering van klachten na lichamelijke of mentale inspanning, vaak met vertraagde “crash” en langdurig herstel. PMC
- Thermoregulatiestoornis: problemen met temperatuurregeling (bijv. snel oververhit of juist koud worden), vaak gezien bij autonoom disfunctioneren. PMC
- Statistisch significant: het verschil is waarschijnlijk niet door toeval te verklaren (in deze studie: p < 0,05 als grens). PMC
