Long COVID is een complexe aandoening waarbij patiënten maanden tot zelfs jaren na een SARS-CoV-2-infectie klachten blijven houden. Deze klachten bestrijken vaak meerdere orgaansystemen, waaronder het zenuwstelsel. In een in september 2025 gepubliceerd onderzoek in Annals of Neurology laten onderzoekers nu met behulp van microneurografie zien dat vooral niet-gemyeliniseerde kleine zenuwvezels (C-vezels) structureel en functioneel verstoord zijn bij mensen met long COVID.
Wat onderzochten de onderzoekers?
Het onderzoek analyseerde 36 opeenvolgende patiënten met long COVID die zich presenteerden met multisystemische klachten. Daarbij ging het niet alleen om neurologische symptomen, maar ook om cardiovasculaire, gastro-intestinale, urogenitale, pulmonale en immunologische klachten. De gemiddelde leeftijd van de deelnemers was 40,9 jaar, met een duidelijke oververtegenwoordiging van vrouwen (83%). Opvallend is dat patiënten pas werden onderzocht tussen 15 en 61 maanden na het ontstaan van hun klachten, wat de langdurige aard van long COVID onderstreept.
Met behulp van microneurografie – een zeer gespecialiseerde techniek waarbij individuele zenuwvezels direct worden gemeten – onderzochten de onderzoekers de functie van perifere C-nociceptoren (pijnzenuwvezels) en postganglionaire sympathische zenuwvezels. De resultaten werden vergeleken met een grote normatieve databank van gezonde personen.
Belangrijkste bevindingen
Alle onderzochte patiënten rapporteerden neuropathische klachten, met name pijn en orthostatische intolerantie (klachten bij opstaan, zoals duizeligheid of hartkloppingen). Bij maar liefst 88,9% van de patiënten werden objectieve afwijkingen gevonden in de perifere C-vezels. Deze afwijkingen bestonden onder andere uit:
- spontane activiteit van pijnzenuwvezels
- verhoogde perifere prikkelbaarheid (sensitisatie)
- het optreden van meerdere elektrische ontladingen per prikkel
- afwijkingen in de geleidingsdynamiek van zenuwimpulsen
Daarnaast bleek de samenstelling van C-nociceptoren verschoven. Long COVID-patiënten hadden relatief meer zogenoemde mechano-insensitieve C-nociceptoren (type 1B) dan gezonde controles. Ook vertoonden mechano-sensitieve en mechano-insensitieve C-vezels tegengestelde veranderingen in de activiteit-afhankelijke vertraging van de geleidingssnelheid, wat wijst op een fundamentele ontregeling van zenuwfunctie.
Niet alleen de pijnzenuwen waren aangedaan. Ook de postganglionaire sympathische zenuwvezels – belangrijk voor autonome functies zoals bloeddruk- en hartslagregulatie – vertoonden een afwijkende herstelcyclus zonder normale “supernormaliteit”. Dit duidt op een verstoring van de neuronale homeostase.
Betekenis voor het begrip van long COVID
Dit onderzoek levert direct elektrofysiologisch bewijs dat kleine zenuwvezels structureel en functioneel zijn aangedaan bij long COVID. Daarmee sluiten de bevindingen aan bij eerdere studies die met huidbiopten een verlies van kleine zenuwvezels aantoonden. Samen versterken deze resultaten de hypothese dat perifere zenuwschade een belangrijke rol speelt bij de uiteenlopende en invaliderende symptomen van long COVID, waaronder pijn, autonome ontregeling en multisystemische klachten.
Hoewel het om een relatief kleine patiëntengroep gaat, is de gebruikte methode zeer specifiek en gevoelig. De resultaten benadrukken dat long COVID geen louter “functionele” aandoening is, maar gepaard gaat met meetbare biologische afwijkingen in het perifere zenuwstelsel.
Oorspronkelijk artikel:
https://onlinelibrary.wiley.com/doi/full/10.1002/ana.78045
Nader toegelicht
- Microneurografie: Een invasieve meetmethode waarbij met een fijne elektrode de elektrische activiteit van individuele perifere zenuwvezels bij de mens wordt geregistreerd.
- C-vezels: Dunne, niet-gemyeliniseerde zenuwvezels die betrokken zijn bij pijn, temperatuurgevoel en autonome functies.
- Nociceptoren: Zenuwuiteinden die pijnprikkels detecteren.
- Mechano-insensitieve C-nociceptoren: Pijnzenuwvezels die niet reageren op mechanische prikkels, maar wel op chemische of inflammatoire signalen.
- Orthostatische intolerantie: Het optreden van klachten zoals duizeligheid, zwakte of hartkloppingen bij het overeind komen.
- Neuronale homeostase: Het vermogen van zenuwcellen om hun elektrische stabiliteit en prikkelbaarheid in evenwicht te houden.
