Post-exertionele malaise (PEM) is één van de meest invaliderende klachten bij mensen met long COVID. Na lichamelijke of mentale inspanning verergeren klachten zoals spierpijn, vermoeidheid en inspanningsintolerantie vaak aanzienlijk. In een recent gepubliceerd commentaarartikel in Nature Communications stellen Nederlandse onderzoekers echter dat de boodschap “inspanning is schadelijk bij long COVID” te kort door de bocht is. Zij waarschuwen dat een dergelijke interpretatie patiënten juist kan ontmoedigen om te bewegen, terwijl goed gedoseerde training mogelijk juist kan bijdragen aan herstel.
Reactie op eerder onderzoek
Het artikel is een zogeheten Matters Arising, een wetenschappelijke reactie op een eerdere studie van Appelman en collega’s, waarin werd gesuggereerd dat zware inspanning spierafwijkingen en klachten bij long COVID-patiënten kan verergeren. De auteurs van het nieuwe commentaar, afkomstig uit onder meer het Radboudumc, erkennen het belang van dit eerdere werk, maar plaatsen kritische kanttekeningen bij de interpretatie van de resultaten.
Zij benadrukken dat bevindingen zoals een lagere maximale zuurstofopname, verminderde spierkracht en veranderingen in spiervezels niet uniek zijn voor long COVID. Dergelijke kenmerken worden ook gezien bij andere post-virale aandoeningen en bij mensen die langere tijd minder actief zijn geweest. Volgens de auteurs wijst het geheel van bevindingen daarom niet alleen op een mogelijk direct viraal effect, maar ook op deconditionering: het achteruitgaan van spier- en conditieniveau door verminderde activiteit.
Is inspanning echt schadelijk?
Een belangrijk punt van discussie is de suggestie dat spierafwijkingen al binnen één dag na een inspanningstest zouden ontstaan. Vanuit kennis over spierfysiologie en spierherstel stellen de auteurs dat dit zeer onwaarschijnlijk is. Spierschade, ontsteking en herstelprocessen verlopen over meerdere dagen tot weken. De histologische afwijkingen die in spierbiopten zijn gezien, kunnen daarom niet zomaar worden toegeschreven aan één enkele inspanningstest.
Daarnaast wijzen zij erop dat lichte afwijkingen in spierweefsel ook regelmatig worden gevonden bij gezonde mensen. Zulke bevindingen correleren bovendien niet altijd met ervaren spierpijn of vermoeidheid. Het ontbreken van een goed vergelijkbare controlegroep met eenzelfde fitheidsniveau maakt het lastig om harde conclusies te trekken over oorzaak en gevolg.
Het risico van verkeerde interpretatie
Volgens de auteurs schuilt het grootste gevaar in de boodschap die bij patiënten kan landen. Als mensen met long COVID denken dat inspanning per definitie hun spieren beschadigt, bestaat het risico dat zij beweging volledig gaan vermijden. Dit kan de deconditionering juist versterken en leiden tot verdere achteruitgang van de lichamelijke belastbaarheid.
De onderzoekers benadrukken dat training, mits goed afgestemd op het individuele niveau, bekende positieve effecten heeft: een toename van mitochondriale dichtheid, verbeterde oxidatieve capaciteit en een betere energiehuishouding van de spier. Juist bij mensen met long COVID is begeleiding essentieel, omdat het lastig kan zijn om de juiste intensiteit te vinden zonder klachten uit te lokken.
Vooruitblik: bewegen als onderdeel van de behandeling
De auteurs pleiten voor meer onderzoek naar de oorzaken van de verminderde inspanningscapaciteit bij long COVID en vergelijkbare post-virale aandoeningen. Tegelijk stellen zij dat verbetering van spierconditie en uithoudingsvermogen een belangrijke therapeutische rol kan spelen. Gesuperviseerde trainingsprogramma’s, uitgevoerd in gespecialiseerde centra en afgestemd op het individuele belastbaarheidsniveau, verdienen volgens hen verdere studie.
De kernboodschap is duidelijk: niet “niet bewegen”, maar “verstandig bewegen”. Voorzichtigheid is geboden bij overbelasting, maar complete vermijding van inspanning is waarschijnlijk niet de juiste weg.
Oorspronkelijk artikel
Het volledige wetenschappelijke commentaar is hier te lezen:
https://www.nature.com/articles/s41467-025-56427-3
Nader toegelicht
- Post-exertionele malaise (PEM): verergering van klachten na inspanning, vaak vertraagd en disproportioneel ten opzichte van de geleverde inspanning.
- Deconditionering: achteruitgang van spierkracht en conditie door langdurige inactiviteit.
- Maximale zuurstofopname (VO₂max): maat voor het maximale vermogen van het lichaam om zuurstof op te nemen en te gebruiken tijdens inspanning.
- Mitochondriën: ‘energiefabriekjes’ van de cel die een cruciale rol spelen in de energieproductie.
- Oxidatieve capaciteit: het vermogen van spieren om energie te produceren met behulp van zuurstof.
