Long COVID is een complexe aandoening met aanhoudende klachten zoals vermoeidheid, benauwdheid, pijn en somberheid, waarvoor nog geen breed werkende, ziekte-remmende behandeling bestaat. Omdat overgewicht een bekende risicofactor is voor ernstiger COVID-uitkomsten én sommige klachten van overgewicht kunnen overlappen met long-COVID-klachten, onderzochten Britse onderzoekers of doelgericht gewichtsverlies ook long-COVID-symptomen kan verlichten. In de gerandomiseerde ReDIRECT-studie testten zij een volledig op afstand (online/telefonisch) begeleid afvalprogramma bij mensen met long COVID én overgewicht.
Wat voor studie was dit?
ReDIRECT was een randomized (gerandomiseerde) wait-list-controlled (wachtlijst-gecontroleerde), open-label trial in het Verenigd Koninkrijk. In totaal werden 234 volwassenen met long COVID (klachten >12 weken) en een BMI >27 kg/m² (of >25 kg/m² voor Zuid-Aziatische deelnemers) 1:1 ingedeeld in:
- Interventiegroep: direct starten met een professioneel begeleid afvalprogramma op afstand.
- Controlegroep: “usual care” (gebruikelijke zorg) en pas na 6 maanden toegang tot het programma.
De interventie was gebaseerd op Counterweight-Plus en begon meestal met 12 weken ‘total diet replacement’: een formulevoeding van ongeveer 850 kcal per dag, gevolgd door stapsgewijze herintroductie van gewone voeding en ondersteuning bij behoud van gewichtsverlies. Begeleiding verliep via een diëtist (video/telefoon/chat) en een app met o.a. monitoring, doelen, educatie en gedragsveranderingstechnieken.
Wat wilden deelnemers vooral verbeteren?
Een opvallend element: deelnemers kozen zélf welke klacht ze het liefst wilden verminderen (bijv. vermoeidheid, benauwdheid, pijn, angst/depressie of “anders”). Die persoonlijk gekozen “dominante” klacht vormde de primaire uitkomstmaat (de belangrijkste uitkomst) op 6 maanden. Vermoeidheid werd het vaakst gekozen.
De belangrijkste uitkomst: verbeteren long-COVID-klachten?
Na 6 maanden verbeterde de deelnemer-gekozen hoofdsymptoomscore iets meer in de interventiegroep dan in de controlegroep. Het verschil tussen groepen was statistisch nét significant (behandelingseffect −0,34; 95%-BI −0,67 tot −0,01). Het effect was groter na 3 maanden en nam richting 6 maanden af, ondanks dat het gewichtsverlies grotendeels behouden bleef.
Kijk je naar de afzonderlijke klachten (secundaire uitkomsten), dan zag men op 6 maanden in de interventiegroep gemiddeld:
- Duidelijke verbetering van vermoeidheid (zowel fysieke als mentale vermoeidheidsschaal).
- Verbetering van benauwdheid.
- Verbetering van depressieve klachten (angst veranderde minder overtuigend).
- Pijn verbeterde als groepsverschil op 6 maanden niet overtuigend.
Ook kwaliteit van leven (o.a. EQ-5D VAS) ging gemiddeld omhoog in de interventiegroep.
Hoeveel vielen mensen af?
Het gewichtsverlies was substantieel: gemiddeld ongeveer 10 kg in de interventiegroep na 6 maanden, tegenover een kleine verandering in de controlegroep. Dit kwam neer op rond 10% gewichtsreductie vanaf baseline. Ook de bloeddruk daalde gemiddeld meer in de interventiegroep.
Was het veilig?
Er waren geen signalen dat ernstige bijwerkingen vaker voorkwamen in de interventiegroep. Er werden wel enkele ernstige gebeurtenissen gemeld; twee galsteen-events werden als gerelateerd aan de interventie beoordeeld, maar niet onverwacht bij snel gewichtsverlies.
Wat betekenen deze resultaten in de praktijk?
ReDIRECT is belangrijk omdat er tot nu toe weinig interventies zijn die in een gerandomiseerde studie aantoonbaar long-COVID-klachten verbeteren. Tegelijk is het goed om de uitkomst nuchter te interpreteren:
- Het effect op de “belangrijkste klacht” was bescheiden op 6 maanden (en groter op 3 maanden). Dat suggereert dat (een deel van) de winst mogelijk samenhangt met de intensieve vroege fase of met begeleiding/support als onderdeel van een “complexe” interventie.
- Open-label en wachtlijstdesign: deelnemers wisten in welke groep ze zaten. Dat kan verwachtingen en zelfrapportage beïnvloeden—zeker bij klachten die je met vragenlijsten meet.
- Zelfgerapporteerde metingen (zoals gewicht) en het ontbreken van bloedonderzoek maken het lastiger om mechanismen (zoals ontstekingsremming) hard te bewijzen.
- Niet iedereen met long COVID heeft overgewicht, en niet iedereen wil of kan een intensief afvalprogramma volgen—zeker niet met een zeer laagcalorische start. De studie zegt dus vooral iets over de subgroep: long COVID + overgewicht die gemotiveerd is voor gewichtsverlies.
Tegelijk laat ReDIRECT zien dat een volledig digitale/remote aanpak realistisch kan zijn voor mensen die door vermoeidheid of beperkte belastbaarheid moeite hebben met fysieke afspraken. Bovendien is er aanvullend werk dat suggereert dat het programma vanuit zorgperspectief waarschijnlijk kosteneffectief kan zijn (afhankelijk van aannames en perspectief).
Conclusie
De ReDIRECT-trial levert robuust bewijs dat een op afstand begeleid afvalprogramma bij mensen met long COVID én overgewicht gemiddeld leidt tot aanzienlijk gewichtsverlies en een kleine maar meetbare verbetering van de klachten die deelnemers zelf het belangrijkst vinden, plus verbetering van o.a. vermoeidheid, benauwdheid en kwaliteit van leven. Het is geen “genezing”, maar wel een veelbelovende, praktische optie voor een deel van de long-COVID-populatie—met name als die optie goed wordt ingebed in medische begeleiding en rekening houdt met kwetsbare groepen en uitval.
Link naar het oorspronkelijke artikel:
https://www.nature.com/articles/s41591-024-03384-x
Nader toegelicht
- BMI (Body Mass Index): gewicht (kg) gedeeld door lengte² (m²); maat voor (over)gewicht.
- Gerandomiseerde trial (RCT): deelnemers worden door toeval ingedeeld, om groepen eerlijk te vergelijken.
- Wait-list control (wachtlijst-controle): controlegroep krijgt de interventie later; handig als je iedereen uiteindelijk toegang wilt geven.
- Open-label: geen “blindering”; deelnemers en onderzoekers weten wie welke behandeling krijgt.
- Total Diet Replacement (TDR): tijdelijke fase waarin alle maaltijden worden vervangen door formulevoeding (hier ~850 kcal/dag).
- kcal: kilocalorie; energie-eenheid in voeding.
- Primaire uitkomstmaat: belangrijkste uitkomst waarop de studie is “ontworpen” en waarop de hoofdconclusie rust.
- 95%-BI (betrouwbaarheidsinterval): bandbreedte waarbinnen het echte effect waarschijnlijk ligt; als 0 nét niet in het interval valt, heet het statistisch significant.
- P-waarde: kans (onder bepaalde aannames) om een effect minstens zo groot te vinden als er in werkelijkheid geen verschil is; zegt niets rechtstreeks over “hoe groot” of “hoe belangrijk” het effect is.
- EQ-5D / EQ-5D VAS: vragenlijst over kwaliteit van leven; VAS is een ‘thermometer’ waarop je je gezondheid scoort.
- QALY: “quality-adjusted life year”, combinatie van levensduur en kwaliteit van leven; vaak gebruikt in kosteneffectiviteit.
- HADS: vragenlijst voor angst- en depressieklachten (Hospital Anxiety and Depression Scale).
- Chalder Fatigue Scale / MRC Dyspnoea Scale / P4 pain: vragenlijsten voor respectievelijk vermoeidheid, benauwdheid en pijn.
- SAE (serious adverse event): ernstige bijwerking/incident (bijv. ziekenhuisopname).
