Slaapproblemen behoren tot de meest gemelde klachten bij mensen met long COVID. Insomnie – moeite met inslapen, doorslapen of niet-verkwikkende slaap – komt opvallend vaak voor na een SARS-CoV-2-infectie. Tot nu toe was onze kennis hierover vooral gebaseerd op vragenlijsten en zelfrapportage. De vraag bleef of post-COVID-insomnie zich ook objectief onderscheidt van ‘gewone’ chronische insomnie. Een recent grootschalig onderzoek, gepubliceerd in het tijdschrift Sleep, werpt hier nieuw licht op.
In deze studie werden 150 patiënten met chronische insomnie onderzocht met behulp van video-polysomnografie, de gouden standaard voor slaaponderzoek. De onderzoekers verdeelden de deelnemers in drie groepen: mensen bij wie de insomnie begon na een COVID-19-infectie, mensen met insomnie tijdens de pandemie zonder COVID-19, en mensen met insomnie van vóór de pandemie. Door deze opzet konden zij het effect van de infectie zelf onderscheiden van algemene pandemiegerelateerde stress.
De resultaten laten zien dat de klassieke slaaparchitectuur verrassend gelijk was in alle drie de groepen. Totale slaaptijd, slaapefficiëntie, verdeling van de slaapstadia en ademhalingsstoornissen tijdens de slaap verschilden niet significant. Dit suggereert dat post-COVID-insomnie in de basis sterk lijkt op andere vormen van chronische insomnie.
Toch werden er bij nadere analyse subtiele maar betekenisvolle verschillen gevonden. Bij patiënten met post-COVID-insomnie trad vaker REM-slaap zonder atonie op: tijdens de REM-slaap, waarin spieren normaal volledig ontspannen zijn, werd meer spieractiviteit gemeten. Dit verschijnsel wijst op een verstoorde remming vanuit de hersenstam en wordt gezien als een teken van betrokkenheid van het centrale zenuwstelsel. Hoewel geen van de patiënten voldeed aan de criteria voor REM-slaapgedragsstoornis, lag de mate van spieractiviteit wel duidelijk hoger dan bij andere insomniepatiënten.
Daarnaast bleek de diepe slaap (N3-slaap) bij post-COVID-insomnie minder stabiel. De perioden van diepe slaap waren korter en werden sneller onderbroken. Ook duurde het langer voordat een stabiele REM-slaapfase werd bereikt. Deze bevindingen passen bij klachten die veel long-COVID-patiënten rapporteren, zoals mentale vermoeidheid en “brain fog”, omdat diepe slaap belangrijk is voor herstel en cognitieve functies.
Een ander opvallend resultaat was de hogere gemiddelde hartslag tijdens de nacht bij post-COVID-insomnie. Dit kan wijzen op een ontregeling van het autonome zenuwstelsel, iets wat vaker wordt beschreven bij long COVID. Zo’n verhoogde nachtelijke activatie kan bijdragen aan het gevoel van niet-herstellende slaap.
Samen genomen tonen de resultaten aan dat post-COVID-insomnie niet uitsluitend het gevolg is van stress of leefstijlveranderingen tijdens de pandemie. Er lijken aanvullende, fysiologische veranderingen te bestaan die samenhangen met de doorgemaakte infectie en mogelijke virale effecten op het zenuwstelsel. Tegelijkertijd zijn de verschillen relatief subtiel, wat verklaart waarom de standaardbehandeling voor chronische insomnie ook bij deze groep meestal passend blijft.
Dit onderzoek onderstreept het belang van verder, longitudinaal onderzoek. Vooral de toename van REM-slaap zonder atonie roept vragen op over mogelijke langetermijneffecten van COVID-19 op de hersenen en het slaap-waaksysteem. Voor patiënten en behandelaars biedt de studie vooral erkenning: slaapproblemen na COVID-19 zijn reëel, meetbaar en verdienen blijvende aandacht.
Oorspronkelijk artikel
https://academic.oup.com/sleep/advance-article/doi/10.1093/sleep/zsaf257/8255790?login=false093/sleep/zsaf257
Nader toegelicht
- Polysomnografie (PSG): uitgebreid slaaponderzoek waarbij hersenactiviteit, ademhaling, hartslag en spieractiviteit tijdens de slaap worden gemeten.
- Slaaparchitectuur: de opbouw van de slaap over verschillende stadia (lichte slaap, diepe slaap en REM-slaap).
- REM-slaap zonder atonie (RWA): een toestand waarbij tijdens de REM-slaap onvoldoende spierontspanning optreedt.
- Atonie: normale spierverlamming tijdens de REM-slaap.
- N3-slaap: diepe slaap, belangrijk voor lichamelijk en cognitief herstel.
- Dysautonomie: ontregeling van het autonome zenuwstelsel, dat onder andere hartslag en bloeddruk regelt.
