Sinds de COVID-19-pandemie staat de rol van infectieziekten in een ander licht. Niet alleen veranderden patronen van vaccinatie en seizoensgebonden infecties, ook is er toenemende aandacht voor de langetermijngevolgen van virale infecties. Een recent redactioneel artikel in Medical Science Monitor legt de link tussen respiratoire virussen – met name SARS-CoV-2 en influenza – en de heropleving van zogenoemde ‘slapende’ kankercellen. Deze ontdekking kan grote gevolgen hebben voor de manier waarop we naar kankerprogressie en preventie kijken.
Volgens epidemiologische gegevens was er na een decennium van dalende kankersterfte in de Verenigde Staten vanaf 2020 opnieuw sprake van een toename van kankergerelateerde overlijdens. Dit viel samen met de COVID-19-pandemie en verminderde vaccinatiegraad. Het verband is complex, maar nieuwe onderzoeksresultaten wijzen op een mechanisme dat deels door virale infecties kan worden verklaard.
Slapende kankercellen zijn tumorcellen die in een soort rusttoestand verkeren: ze delen zich nauwelijks, maar verdwijnen ook niet. Hierdoor ontsnappen ze vaak aan detectie door het immuunsysteem en aan de werking van chemotherapie. Het gevaar van deze cellen is dat zij na maanden of zelfs decennia weer actief kunnen worden en uitzaaiingen veroorzaken. Lange tijd was onduidelijk welke prikkels deze sluimerende cellen konden ‘wekken’.
In juli 2025 publiceerden onderzoekers nieuwe dierexperimentele data: muizen die werden geïnfecteerd met SARS-CoV-2 of influenza, vertoonden binnen enkele weken een verlies van het ‘pro-dormantie’-profiel van borstkankercellen in de longen. Dit leidde tot snelle groei van uitzaaiingen. Het bleek dat ontstekingsfactoren, in het bijzonder interleukine-6 (IL-6), hierbij een sleutelrol speelden. Bovendien werden de afweercellen in de longen ontregeld, waardoor de tumorcellen meer ruimte kregen om zich te verspreiden.
Deze laboratoriumbevindingen sluiten aan bij analyses uit grote bevolkingsdatabases, zoals de UK Biobank. Daaruit bleek dat kankerpatiënten die een SARS-CoV-2-infectie hadden doorgemaakt, een duidelijk verhoogd risico hadden op longmetastasen en kankergerelateerde sterfte. Daarmee rijst de vraag of respiratoire virussen niet alleen tijdelijk de gezondheid ondermijnen, maar ook sluimerende kanker versneld kunnen laten terugkeren.
De implicaties zijn groot. Versneld terugkerende kanker kan worden beschouwd als een nieuwe dimensie van long COVID of post-acute sequelae of SARS-CoV-2 infection (PASC). Als infecties de balans van slapende kankercellen verstoren, moeten mensen met een verhoogd kankerrisico mogelijk extra worden beschermd. Vaccinatie tegen zowel influenza als COVID-19 zou in dit perspectief niet alleen infectie en ziekenhuisopnames moeten voorkomen, maar ook het risico op versnelde kankerprogressie kunnen beperken.
De auteur van het redactioneel artikel, Dinah V. Parums, benadrukt dat dit besef belangrijke gevolgen kan hebben voor het volksgezondheidsbeleid. Mensen met een (voorgeschiedenis van) kanker zouden wellicht tot de meest kwetsbare groepen gerekend moeten worden, en vaccinatieprogramma’s zouden daar rekening mee kunnen houden.
Bron: Editorial: Dormant Cancer Cells, Cancer Progression, and Post-Acute Sequelae of COVID-19 and Influenza – Med Sci Monit 2025; 31:e951178
https://medscimonit.com/abstract/full/idArt/951178
Nader toegelicht
- Slapende kankercellen (dormancy): tumorcellen die tijdelijk stoppen met delen, maar in leven blijven. Ze kunnen later weer actief worden en leiden tot uitzaaiingen.
- Metastase: het proces waarbij kankercellen zich verspreiden van de oorspronkelijke tumor naar andere delen van het lichaam.
- IL-6 (interleukine-6): een ontstekingsstof (cytokine) die in dit onderzoek een rol speelde bij het activeren van slapende kankercellen.
- PASC / long COVID: afkorting voor post-acute sequelae of SARS-CoV-2 infection, de langdurige gevolgen na een COVID-19-infectie.
