Post-COVID (ook wel long COVID genoemd) kan maanden tot jaren na een SARS-CoV-2-infectie aanhouden en gaat vaak gepaard met een mix van klachten zoals ernstige vermoeidheid, “brain fog”, pijn, post-exertionele malaise (PEM) en autonome ontregeling. Omdat er nog geen breed bewezen, ziekte-modificerende behandeling beschikbaar is, zoeken onderzoekers en klinieken naar therapieën die mogelijk onderliggende ontstekings- en immuunprocessen beïnvloeden.
In een Nederlandse observationele studie, uitgevoerd in een poliklinische setting tussen augustus 2024 en april 2025, werd gekeken naar het effect van een thuis toe te dienen behandeling: subcutane lidocaïne 5% in combinatie met hydroxypropyl-β-cyclodextrine (HP-β-CD). In totaal kregen 103 volwassenen met door een arts vastgestelde post-COVID eerst vier weken een “voor-observatie” (baseline), gevolgd door 24 tot 36 weken behandeling volgens een gefaseerd doseerschema: 500 mg om de dag (week 1–7), daarna 500 mg per dag (week 7–14) en vervolgens – bij onvoldoende respons – ophoging tot maximaal 1000 mg per dag na week 14. De behandeling werd door patiënten zelf geïnjecteerd en gemonitord via een app met dagelijkse symptoomregistratie en tweewekelijkse meting van kwaliteit van leven.
De primaire uitkomstmaat was gezondheidsgerelateerde kwaliteit van leven, gemeten met de SF-12 (met een fysieke en mentale samenvattingsscore). Na 24 weken zagen de onderzoekers een gemiddelde stijging van 2,20 punten op de fysieke score en 5,16 punten op de mentale score; na 36 weken was dit respectievelijk 4,13 en 7,00 punten (allemaal statistisch significant). Opvallend is dat de mentale kwaliteit-van-leven-score het sterkst toenam, met een piek rond week 32. Naast deze algemene uitkomst rapporteerde de studie ook verbeteringen in klachten: 27 van de 30 gemeten symptomen namen significant af na 24 weken, en 28 van de 30 na 36 weken. Vooral klachten die veel patiënten als zeer beperkend ervaren—zoals geheugenproblemen, inspanningsintolerantie, PEM en beperking in dagelijks functioneren—lieten in de tijdreeksanalyse al relatief vroeg dalende trends zien.
Wat betreft veiligheid: er werden geen ernstige bijwerkingen gemeld. Wel rapporteerde een groot deel van de deelnemers milde bijwerkingen, vooral reacties op de injectieplaats (zoals irritatie, blauwe plekken of onderhuidse verhardingen). Ook kwamen er bij een deel van de patiënten incidentele (gedeeltelijke) intravasculaire injecties voor met kortdurende klachten zoals oorsuizen, licht gevoel in het hoofd of misselijkheid; dit nam sterk af nadat instructies werden aangescherpt (onder andere: goed roteren van injectieplaatsen en langzaam injecteren). Tegelijkertijd stopte 29% van de deelnemers voortijdig (om verschillende redenen, waaronder bijwerkingen, ervaren gebrek aan effect en behandelbelasting). Een kleinere groep kon juist afbouwen of stoppen vanwege duidelijke verbetering en hervatting van dagelijkse activiteiten.
Hoe moeten we dit duiden? De studieopzet—een “interrupted time series” waarbij deelnemers als het ware hun eigen controle zijn (baseline vs. behandelperiode)—kan sterke signalen zichtbaar maken, zeker bij chronische klachten die al lang stabiel zijn. Maar het blijft observationeel onderzoek zonder gerandomiseerde controlegroep en zonder blindering. Daardoor kun je niet met zekerheid zeggen dat de verbetering door de behandeling komt; factoren zoals placebo-effect, selectie, verwachtingen, meetbias of natuurlijke fluctuatie kunnen meespelen. Patiëntenorganisaties benadrukken daarom ook terecht dat dit resultaat vooral een belangrijke eerste aanwijzing is, en dat bevestiging in degelijk opgezet vervolgonderzoek (bij voorkeur een gerandomiseerde trial) nodig blijft. Stichting Long COVID+1
Daarnaast is transparantie over belangen belangrijk: in het artikel staat dat meerdere auteurs betrokken zijn bij intellectuele eigendom (patenten) rond therapeutisch gebruik van lidocaïne, en dat de behandeling door Excellent Care Clinics werd gefinancierd. Zulke belangen betekenen niet automatisch dat de resultaten onjuist zijn, maar ze vergroten wel de noodzaak van onafhankelijke replicatie.
Alles bij elkaar levert deze Nederlandse studie een opvallend, klinisch relevant signaal op: langdurige, thuis toegediende subcutane lidocaïne–HP-β-CD ging samen met betere kwaliteit van leven en bredere symptoomafname bij mensen met langdurige post-COVID. De resultaten zijn hoopgevend, vooral omdat post-COVID een grote ziektelast veroorzaakt en behandelopties schaars zijn. Tegelijk is de bewijskracht nog niet “definitief”—en dat is precies waar toekomstig, gecontroleerd onderzoek het verschil moet maken. thelancet.com+1
Link naar het oorspronkelijke wetenschappelijke artikel:
https://doi.org/10.1016/j.eclinm.2025.103681 thelancet.com
Nader toegelicht
- Subcutaan: toediening via een injectie in het onderhuidse vetweefsel.
- HP-β-CD (hydroxypropyl-β-cyclodextrine): hulpstof die een “complex” met een geneesmiddel kan vormen om oplosbaarheid/verdraagbaarheid en afgifte te beïnvloeden.
- Interrupted time series (onderbroken tijdreeks): onderzoeksopzet waarbij herhaalde metingen vóór en na start van een interventie worden vergeleken om trendveranderingen te detecteren.
- SF-12 (Short Form-12): vragenlijst voor kwaliteit van leven met o.a. een PCS (Physical Component Summary) en MCS (Mental Component Summary).
- P2X7-receptor / NLRP3-inflammasoom: onderdelen van ontstekingsroutes in het immuunsysteem; in de studie worden ze genoemd als mogelijke aangrijpingspunten voor lidocaïne (hypothese, niet direct bewezen in deze patiëntengroep).
- LC-MS/MS: labtechniek (vloeistofchromatografie met massaspectrometrie) om geneesmiddelspiegels en metabolieten in bloed te meten.
- Cohen’s d: maat voor effectgrootte (hoe groot het verschil is, los van alleen “statistische significantie”).
Naschrift: gezamenlijke reactie van patiëntenorganisaties (Long Covid Nederland & PostCovid NL)
De patiëntenorganisaties zeggen dat de Nederlandse lidocaïne-studie (gepubliceerd 3 december 2025) hoopvolle signalen geeft, omdat veel deelnemers verbetering rapporteerden. Tegelijk waarschuwen ze dat er ook patiënten zijn die geen effect merken en dat zij meldingen horen van meerdere ernstige bijwerkingen. Daarnaast hebben ze vragen over de uitvoering van het onderzoek en de getrokken conclusies, en willen ze beter begrijpen waarom bepaalde bijwerkingen en ervaringen volgens hen niet in de publicatie zijn meegenomen.
Hun kernpunt: voordat zo’n behandeling verantwoord breed kan worden toegepast (of vergoed), is minimaal solide bewijs nodig—zeker omdat het gaat om een specifieke formulering van lidocaïne met een hulpstof die bij andere aandoeningen nog niet overtuigend veilig en effectief is gebleken. Daarom pleiten ze voor aanvullend onderzoek, liefst met een controlegroep, zodat duidelijker wordt voor wie het werkt, hoeveel het helpt en welke risico’s eraan verbonden zijn. Ze hebben Excellent Care Clinics uitgenodigd voor gesprek en benadrukken dat ze juist willen dat beloftevolle behandelingen snel, maar zorgvuldig bij patiënten terechtkomen.
Link naar hun reactie:
https://www.postcovidnl.nl/nieuws/gezamenlijke-reactie-van-patientorganisaties-op-lidocaine-behandeling postcovidnl.nl
